Tijdsplanning

Het plan voor het monument voor Pierre Bayle is ontwikkeld in samenwerking met het CBK Rotterdam, de Pierre Baylestichting, West8, OCNC, ERA Bouw, Proper-Stok, het WBR en de Hogeschool Rotterdam. De ‘Stichting Pierre Bayle Monument’ is opgericht om de financiële middelen voor de realisatie van het monument en bronzen banken te genereren.

sponsors & participanten

contact

PIERRE BAYLE

en

ROTTERDAM

In 2006 was het driehonderd jaar geleden dat Pierre Bayle in Rotterdam overleed. Hij was een van de meest invloedrijke filosofen van de vroege Verlichting en stond aan de basis van de ontwikkeling van het tolerantiebegrip. Hoewel Bayles werken zeer controversieel waren, vonden ze een groot publiek in heel Europa.

Bayle vluchtte in 1681 uit Frankrijk naar Rotterdam; in het katholieke Frankrijk waren aanhangers van andere religies hun leven niet langer zeker. Rotterdam ontving Bayle met open armen. Hem werd een positie aan de Illustre School aangeboden. In Rotterdam groeide hij uit tot een groot filosoof. Hij vond een kleine, hechte vriendenkring en nam deel aan de discussies in Salon de Lantaern, die druk bezocht werd door Rotterdamse en buitenlandse denkers als Locke en Shaftesbury. Zelfs in het tolerante Rotterdam vond men Bayle echter te radicaal: de tolerantie die hij voorstond tegenover ketterij, libertijnse denkbeelden en atheïsme ging te ver. Uiteindelijk werd hij van zijn functie als hoogleraar ontheven. Daardoor had hij wel zijn handen vrij voor de voltooiing van zijn meesterwerk, de Dictionaire historique et critique (1697) – het ‘arsenaal’ van de Europese Verlichting. Vandaag de dag zijn Bayles ideeën onverkort van kracht in de stad die een multicultureel laboratorium is geworden en waar mensen van allerlei soorten en maten naast elkaar leven.

EEN MONUMENT

voor

PIERRE BAYLE

In Rotterdam is lang slordig omgegaan met Bayles nalatenschap, maar langzaam komt daar nu verandering in. Naast de activiteiten van de reeds bestaande Pierre Baylestichting ligt er een nieuw plan om de aandacht te vestigen op Bayle en zijn ideeën. Het Centrum Beeldende Kunst heeft de kunstenaar Paul Cox in 2004 gevraagd onderzoek te doen naar de wenselijkheid en mogelijkheid van een monument voor Bayle. Cox verwerkte de resultaten in een publicatie en maakte een schetsontwerp op basis van zijn bevindingen.

LOCATIE

Om verschillende redenen is Crooswijk als locatie gekozen. Op de Algemene Begraafplaats bevinden zich resten van Bayles graf. De wijk Nieuw Crooswijk ondergaat de komende jaren een grootscheepse herstructurering die zal leiden tot een nieuwe, grootstedelijke definitie: ook in de wijken is plaats voor zaken van stadsbelang zoals monumenten. De toekomst van de nieuwe wijk ligt bovendien in handen van projectontwikkelaars met grote belangstelling voor identiteit, historisch besef, kunst en cultuur. Het monument vormt door zijn plaats aan de ingang van de RK Begraafplaats aan de Rusthoflaan een verbinding tussen oud en nieuw, tussen publiek en privaat. Zo is het monument ook opgenomen in het Masterplan dat West8 in opdracht van de Ontwikkelingscombinatie Nieuw Crooswijk maakte voor de herstructurering van Nieuw Crooswijk.

ONTWERP

PAUL COX

Paul Cox stelt een monument voor dat uit meerdere beeldende ingrepen bestaat. Omdat wat resteert van Pierre Bayle vooral in tekst verwoorde ideeen zijn, koos Cox voor tekst als essentieel onderdeel van zijn ontwerp.

Dat omvat een in de omgeving geïntegreerd ‘teksthuis’, een poort gebouw, twee tekstpanelen die verwerkt worden in de gevels van de brede school en nieuwe woningen daaromheen, en een serie bronzen banken met het portret van Bayle, gewijd aan ‘le Philosophe de Rotterdam’. Bayles teksten over tolerantie zijn nooit actueler geweest. De huizen en de banken bieden een plaats om in te keren en misschien wel na te denken of te praten over de stad, de wereld. Zeker in een wijk waarvan de sociale samenhang zo verandert door de herstructurering is behoefte aan plaats voor ontmoeting. De banken waaieren uit over de wijk. Het streven is om door middel van de banken een verbinding te vormen met de stad. Bij de grote instellingen en bedrijven kan de bank dan een ‘landmark’-functie gaan vervullen. Daarnaast wil het ‘Denkmal’, zoals Cox het definieert, meer zijn dan een fysiek monument in de publieke ruimte. Op Coxs instigatie hebben Rotterdamse intellectuelen zijn plan uitgewerkt om Salon De Lantaern nieuw leven in te blazen. Inmiddels is Coxs voorstel om de nieuwe brede school in de wijk naar Pierre Bayle te vernoemen met instemming ontvangen. In samenwerking met de Hogeschool Rotterdam wordt specifiek voor deze school een filosofieprogramma voor kinderen ontwikkeld, gebaseerd op het gedachtengoed van Pierre Bayle.